ئایا دەزانی ترێ و ناوکەكەی دژە شێرپەنجە و پیری و میکرۆبە؟!

ترێ میوەیەکی شیرینی خۆش و بەلەزەت و بەتامی بچووکە، بەڵام گەوھەرێکە زۆر لەگەوھەر بەنرخترە.

د. بەدر قادر سورچی، پسپۆڕی گیادەرمان و مامۆستای زانکۆی سەڵاحەدین دەڵێت: ترێ و ناوكەكەی سوودەکانی زۆر لەوانە زۆرترە ناتوانین بەئاسانی باسی بکەین، بە ڕەنگی جۆراوجۆر دێت: سوور، ڕەش (یان وەنەوشەیی)، و سپی (سەوز). دەتوانرێت بە تازەیی بخورێت، وشک بکرێتەوە (کشمیشی)، یان پرۆسێس بکرێت بۆ شەربەت، یان بکرێتە دەرمان لەناو کەپسول بکرێ.

ڤیتامینە سەرەکییەکان و کانزا سەرەکییەکان و پێکھاتە دەرمانیە سەرەکییەکان لە هەموو جۆرەکانی ترێدا: ترێی سوور: “ڤیتامین سی، ک، بی ٦”، “پۆتاسیۆم، ئاسن” و “رێسڤێراترۆل، کوێرسیتین، فلاڤۆنۆیدەکان”. ترێی ڕەش: “ڤیتامین C، K، B1″، “پۆتاسیۆم، کالیسیۆم” و “ئەنتۆسیانینەکان، ڕێسڤێراترۆل، کاتێچینەکان”. ترێی سپی (سەوز): “ڤیتامین سی، ک، فۆلات”، “پۆتاسیۆم، مەگنیسیۆم” و “تانین (کەم)، فلاڤۆنۆید (کەمتر لە سوور/ڕەش)”.

تۆوی ترێ: “ڤیتامین E (بچووک)، C”، “ئاسن، مس، زینک” و “پرۆئانتۆسیانیدین، فلاڤۆنۆید، ترشی لینۆلیک”.

سوودە سەرەکییەکانی تەندروستی:

ترێی سوور/ – پاراستنی دڵ و خوێنبەرەکان (resveratrol) – دژە هەوکردن و بەرزکردنەوەی بەرگری لەش – لەوانەیە مەترسی شێرپەنجە کەم بکاتەوە -پشتیوانی پێست و دژە پیربوون – پاڵپشتی مێشک و بیرەوەری دەکات – گەورێکە لۆ رەحمی ئافرەت و پڕۆستاتی پیاوان

ترێی ڕەش/ – چالاکی بەرزی دژە ئۆکسێنەر (anthocyanins) – کارکردنی مێشک بەرز دەکاتەوە – چاو و بینین دەپارێزێت – پاڵپشتی تەندروستی دڵ دەکات – شەکری خوێن ڕێکدەخات

ترێی سپی/ – بۆ هەرسکردن و ئاودان باشە – پاڵپشتی بەرگری و ئێسک – سووک و ئاسانە لەسەر گەدە -یارمەتی تەندروستی پێست دەدات -سەرچاوەی وزەی سروشتی خێرا

تۆوی ترێ/ – دژە ئۆکسانی بەهێز (proanthocyanidins) – پاڵپشتی دڵ و خوێنبەرەکان دەکات – هەوکردن کەمدەکاتەوە – تەندروستی پێست و قژ بەرەوپێش دەبات – ئێسک و جومگەکان بەهێز دەکات

ڕێژەی خواردن:- ترێی تازە (سوور، ڕەش، سپی): – گەورەساڵان: 1-1.5 کوپ/ڕۆژ (150-200g) – منداڵان: 1⁄2–1 کوپ/ڕۆژ (بۆ سەلامەتی بە نیوە ببڕدرێت) – بەساڵاچووان: 1 کوپ/ڕۆژ (بەتایبەت باشە بۆ ئاودان و دژە ئۆکسان)

تۆوی (دەنکە) ترێ / دەرمان / ڕۆن – تۆوی وردکراو: 1-2 کەوچکی چا “تێکەڵ بکە بۆ سمۆدی یان ماست”. – (کەپسولەکان):100-300 میلیگرام/ڕۆژ “ستاندارد کراوە بۆ 90-95% OPC (ئۆلیگۆمێریک پرۆئانتۆسیانیدینەکان)”. – زەیتی (دەنکە) تۆوی ترێ:1-2 کەوچکی چا/ڕۆژ “بە کاڵ (لە زەڵاتەدا) یان بۆ چێشت لێنانێکی سووک بەکاربهێنە”.

کاریگەری لاوەکی/ – حەساسیەت: دەگمەنە، بەڵام لەوانەیە ببێتە هۆی پەڵە یان ئاوسان. – تێکچوونی گەدە: ترێی زیادە لەوانەیە ببێتە هۆی ئاوسانی سک یان سکچوون. – زیادبوونی کێش: بەهۆی بەرزبوونەوەی شەکری سروشتی ئەگەر زۆر بخورێت. – مەترسی خوێنبەربوون: ڕەنگە کەپسولی تۆوی ترێ خوێن تەنک بکاتەوە – نابێ لەگەڵ حەبی بە وارفارین/ئەسپرین بەکاربێت. – کارلێکی دەرمان: بەتایبەتی لەگەڵ پەستانی خوێن یان دەرمانی شێرپەنجە. – دابەزینی پەستانی خوێن: ڕێسڤێراترۆل کەپسولی تۆو ڕەنگە BP زیاتر کەم بکاتەوە. – کاریگەری هاوشێوەی ئیسترۆجین: ڕەنگە ڕێسڤێراترۆل کاریگەری لەسەر حاڵەتە هەستیارەکانی هۆرمۆن هەبێت (بۆ نموونە شێرپەنجەی مەمک). – خراپبوونی ددان: شەکری سروشتی + ترشەڵۆک زیان بە مینای ددان دەگەیەنێت. – هۆکاری شەقیقە: بەتایبەتی لە ترێی سوورەوە لە کەسانی هەستیاردا. – مەترسی کانزا قورسەکان: تەواوکەری تۆوی ترێی کوالیتی خراپ لەوانەیە پیسکەری تێدابێت.