ئەمڕۆ دوای دوو هەفتە، ئەنجوومەنی دەوڵەت لەسەر نووسراوەكەی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق كۆبووەوە، كە سەبارەت بە ناكۆكی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر داهاتی نانەوتی بۆی نێردرابوو، هەرچەندە نوێنەرانی دارایی و دادی هەرێم بەشدارییان نەكرد، بەڵام ئەنجوومەنەكە ڕاپۆرتی خۆی نووسی و ئاڕاستەی ئەنجوومەنی وەزیرانی دەكاتەوە و پەرلەمانتارانی كورد دەڵێن: ناوهڕۆكی راپۆرتهكه ئهرێنییه بۆ هەرێم.
“ڕاپۆرتی ئەنجوومەنی دەوڵەت بۆ هەرێم ئەرێنییە” د. نەرمین مەعروف، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق ڕایگەیاند، ڕۆژی پێنج شهممه لهگهڵ سهرۆكی ئهنجوومهنی دەوڵەت كۆبوونهوهیهكم كرد و پێی راگهیاندم، ناوهڕۆكی ڕاپۆرتهكهمان ئهرێنییه.
دەشڵێت: “چارهنوسی مووچه بهنده به رێككهوتنی نێوان ههرێم و بهغدا، كه ههنگاوی باشی بڕیوه، مووچهی شهش مانگی ئهمساڵ و 12 مانگی ساڵی داهاتوو ههمووی پهیوهسته بهو رێككهوتنهی كه له 17ی7ی2025 واژۆیان كردووه”.
لای خۆشیەوە، شاخەوان عەبدوڵا، جێگری سەرۆكی پەرلەمانی عێراق دەڵێت: بەسەرۆكی ئەنجوومەنی دەوڵەتم وتووە، ئەگەر حکومەتی عێراق ئازایە با هەفتەیەک دابەشکردنی مووچە دوابخات، تەحەدا دەکەم لێی قەبوڵ ناکەن، بەڵام خەڵکی کوردستان ئارامگرە.
وتیشی، “لەگەڵ کەریم خەسباک، سەرۆکی ئەنجوومەنی دەوڵەت قسەم کردووە و پێی وتم، پێشنیازەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی دەستووردان، دەبێت کار بکرێت بۆ ئەوەی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دابین بکرێت.”
ئاماژەی بەوەشدا، ئەرکی حکومەتی عێراقە سێ مووچە واتا مووچەی مانگەکانی؛ (حەوت، هەشت و نۆ) بۆ هەرێمی کوردستان بنێرێت.
جەختیشی كردەوە، هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان هیچ کێشەیەکی نەماوە و کۆمپانیاکان ئامادەن بۆ دەستپێکردنەوەی پڕۆسەکە.
داهاتی گومرگ؛ 100% بۆ بەغدا بەپێی هەواڵی میدیاكانی یەكێتیی، یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکانی ڕاپۆرتەکە ئەوەیە، کە پێویستە 100%ـی داهاتی گومرگیی خاڵە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان ڕادەستی وەزارەتی دارایی عێراق بکرێت. ئەمە لە کاتێکدایە کە پێشتر حکومەتی هەرێمی کوردستان داوای دەکرد ئەو داهاتە بە شێوەی 50% بە 50% دابەش بکرێت، بەڵام ئەنجوومەنی دەوڵەت ئەو پێشنیازەی ڕەتکردۆتەوە.
داهاتی باج و زەریبە؛ نیوە بە نیوە سەبارەت بە باج و ڕسومات کە بەپێی یاسا فیدراڵییەکانی عێراق کۆدەکرێنەوە، ئەنجوومەنی دەوڵەت پێشنیازی کردووە، کە 50%ـی بۆ هەرێمی کوردستان بێت و 50%ـەکەی دیکەی بۆ حکومەتی ناوەندی بگەڕێتەوە. حکومەتی هەرێمی کوردستان پێشتر داوای دەکرد کە تەواوی ئەو داهاتە بۆ هەرێم بمێنێتەوە.
ئەو داهاتانەی بە تەواوی بۆ هەرێم دەبن خاڵێکی دیکەی جێی سەرنج لە ڕاپۆرتەکەدا ئەوەیە، کە هەر داهات و باجێک بەپێی یاساکانی هەرێمی کوردستان کۆبکرێتەوە، بە تەواوی بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان دەبێت و دینارێکیشی بۆ بەغداد ناگەڕێندرێتەوە. ئەمە ئەو داهاتانە دەگرێتەوە کە لە شارەوانییەکان و شوێنە بازرگانییەکانەوە بەدەست دێن، وەک باجی سەرتاشخانە و شوێنە بچووکەکانی دیکە کە پێشتر وەزیری دارایی عێراق داوای 50%ـی دەکرد.
“مەقاسە” کێشەی ناردنی پارە بۆ بەغداد چارەسەر دەکات بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییەکانی هەرێمی کوردستان لەبارەی ناردنی پارە بۆ بەغداد و پاشان چاوەڕوانیکردن بۆ گەڕانەوەی، ئەنجوومەنی دەوڵەت میکانیزمی “مەقاسە” (لێبڕین)ـی پێشنیاز کردووە. بۆ نموونە، ئەگەر هەرێمی کوردستان پێویست بوو 100 ملیار دیناری داهاتی گومرگ ڕەوانەی بەغداد بکات، لە هەمان کاتدا بەغدادش دەبوو 400 ملیار دینار بۆ تەواوکاریی مووچە بنێرێت، ئەوا بەپێی ئەم میکانیزمە، وەزارەتی دارایی عێراق ڕاستەوخۆ 100 ملیار دینارەکە لە پشکی هەرێم دەبڕێت و تەنها 300 ملیار دینار دەنێرێت. بەم شێوەیە هەردوو لا پابەندییەکانیان جێبەجێ دەکەن بەبێ ئەوەی پارە بنێرن و چاوەڕێی گەڕانەوەی بکەن.