ئارەق یەکێکە لە میکانیزمە گرنگەکانی جەستە بۆ ڕێکخستنی پلەی گەرما و پەیوەندیکردن. بەڵام ئارەق یەک جۆر نییە، بەڵکو دوو جۆری سەرەکی هەیە کە لە دوو جۆری غوددەی جیاوازەوە دەردەچن و هۆکار و تایبەتمەندی جیاوازیان هەیە.
1. ئارەقی گەرم (ئارەقی ڕێکخەری گەرما):
ئارەق وەڵامدانەوەی سروشتی جەستەیە بۆ بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای ناوەکی، کە زۆرجار بەهۆی هەوڵدانی جەستەییەوە دروست دەبێت.
ئارەقی گەرم بە ئارەقی ڕێکخەری گەرما ناودەبرێت، چونکە بە هەڵمبوونی ئارەق لەسەر پێست، جەستە سارد دەکاتەوە و یارمەتی ڕێگریکردن لە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای جەستە دەدات.
جەستە لە کاتی وەرزشکردن یان مانەوە لە دەرەوە لەژێر تیشکی خۆر لە ڕۆژێکی گەرمدا گەرم دەبێت، پاشان پەیامێک بۆ ناوچەی ژێر مێشک لە مێشکدا دەنێرێت.
ناوچەی ژێر مێشک پلەی گەرمای جەستە لەناو مەودای ئاساییدا دەپارێزێت. بۆیە جەستە لە ڕێگەی بڕبڕەی پشتەوە ئاماژە بۆ دەمارەکانی پەراوێز (دەمارەکانی دەرەوەی بڕبڕەی پشت و مێشک) دەنێرێت بۆ کەمکردنەوەی سترێسی گەرمی، کە ئەمەش بە نۆرەی خۆی دەبێتە هۆی دەردانی ئارەق لە غوددە ئارەقییە ئەکرینەکان لە پێستدا.
2. ئارەقی سارد (ئارەقی دەروونی):
ئارەقی سارد چییە؟
ئارەقی سارد، کە بە ئارەقی دەروونیش ناودەبرێت، کاتێک دەردەکەوێت کە کەسێک هەست بە سترێس یان دڵەڕاوکێ یان ترس یان ئازار دەکات.
ئەم هەستە لۆزەی مێشک چالاک دەکات، کە ئەو ناوچەیەی مێشکە کە بەرپرسە لە هەستکردن بە سۆز و وەڵامدانەوەیان. پاشان لۆزەی مێشک ناوچەی ژێر مێشک چالاک دەکات.
ناوچەی ژێر مێشک چەندین فرمانی هاوکات ئەنجام دەدات، ئاماژە لە ڕێگەی بڕبڕەی پشتەوە دەنێرێت بۆ دەمارەکانی پەراوێز بۆ هاندانی غوددە ئارەقییە ئەکرینەکانی ناو پێست.
هەروەها پەیامێک دەنێرێت بۆ غوددە ئەدریناڵەکان کە دەکەونە سەر گورچیلەکان بۆ دەردانی هۆرمۆنەکانی نۆرهێپینفرین (Norepinephrine) و ئێپینفرین (Epinephrine). ئەم هۆرمۆنانە لە ڕێگەی خوێنەوە دەگوازرێنەوە و کاریگەرییان لەسەر غوددە ئارەقییە ئاپۆکرینەکان (Apocrine glands) دەبێت، کە جۆرێکی جیاوازی غوددە ئارەقییەکانن لە پێستدا.
کامیان بۆنی بەهێزتری هەیە؟
خودی ئارەق بۆنی نییە. بۆنەکە لە ئەنجامی گەشەکردنی بەکتریا لەسەر پێست و کارلێکیان لەگەڵ پێکهاتەکانی ناو ئارەقدا دروست دەبێت.
ئارەقی سارد (دەروونی) بە زۆری بۆنێکی بەهێزتری هەیە، چونکە غوددە ئاپۆکرینەکان ئەو پێکهاتە خۆراکییانە (چەوری، پڕۆتین، شەکر) دەردەدەن کە بەکتریاکان زیاتر پێیان خۆشە، ئەمەش دەبێتە هۆی گەشەکردنی زیاتری بەکتریا و دروستبوونی بۆن.
خاڵی گرنگ: