اسماعیل عبداللە سعداللە
ترس هەمیشە بە لێدان یان داخستنی دەرگای دەزگایەکی میدیایی دەست پێناکات؛ زۆرجار بە شێوازێکی بێدەنگ و نەبینراو دەچێتە ناو ژوورەکانی هەواڵەوە. کاتێک ڕۆژنامەنووسێک بەهۆی ڕاپۆرتێکی لێکۆڵینەوە یان ڕەخنەیەکی سیاسییەوە ڕووبەڕووی زیندانیکردن یان گوشاری توندی یاسایی دەبێتەوە، هاوکارەکانی تری کە لە دوورەوە تەماشای دۆخەکە دەکەن، پەیامەکە بە ڕوونی وەردەگرن. زیانی ڕاستەقینەی سزادانی یەک قەڵەم تەنیا لە سنووردارکردنی ئازادیی ئەو کەسەدا کورت نابێتەوە، بەڵکو لەو کاریگەرییە ساردکەرەوە و ترسە بەکۆمەڵەدایە کە بەسەر تەواوی جەستەی ڕاگەیاندندا دەسەپێت.
سەرهەڵدانی ئەم ترسە، دیاردەیەکی مەترسیدار بەرهەم دەهێنێت کە پێی دەوترێت “سانسۆرکردنی خودی” لەم دۆخەدا، ڕۆژنامەنووسان و سەرنووسەران پێش ئەوەی چاوەڕێی سانسۆری حکومەت بن، خۆیان دەبنە سانسۆرچی بەسەر وشەکانی خۆیاندا. دۆسیە هەستیارەکانی وەک گەندەڵی، بەهەدەردانی سامانی گشتی، و سەرپێچییەکانی خاوەن دەسەڵاتەکان فەرامۆش دەکرێن؛ نەک لەبەر ئەوەی ئەو کێشانە بوونیان نەماوە، بەڵکو لەبەر ئەوەی باجی هێنانەبەر باسیان زۆر قورستر بووە لەوەی ڕۆژنامەنووسێک یان خێزانەکەی بتوانن بەرگەی بگرن.
کاتێک ترس دەبێتە بەشێک لە پیشەی ڕۆژنامەنووسی، ڕاستییەکان دەبنە یەکەم قوربانی و ژوورەکانی هەواڵ دەگۆڕێن بۆ سەکۆی بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوە فەرمییەکان.
ئەم بێدەنگییە ناچارییە، لێکەوتەی وێرانکەری بۆ سەر تەواوی کۆمەڵگا دەبێت، چونکە:
- پەککەوتنی چاودێریی گشتی: کاتێک میدیا لە ترسا پاشەکشێ دەکات، دامەزراوە و بەرپرسە باڵاکان لە ژینگەیەکی بێ چاودێر و بێ لێپرسینەوەدا کار دەکەن، ئەمەش ڕێگا بۆ تەشەنەکردنی زیاتری گەندەڵی خۆش دەکات.
- بەتاڵکردنەوەی دیمۆکراسی: کۆمەڵگایەک کە زانیاریی ڕاستەقینەی پێنەگات، ناتوانێت لە کاتی هەڵبژاردندا بڕیاری دروست بدات؛ لێرەوە دیمۆکراسی دەبێتە ڕوکارێکی بێ ناوەڕۆک.
- بێ متمانەیی بە میدیای ناوخۆ: کاتێک هاوڵاتی دەبینێت میدیای ناوخۆیی ناتوانێت یان ناتوانێت لەبەر ترس باسی کێشە ڕاستەقینەکانی بکات، متمانەی پێشێل دەبێت و ڕوودەکاتە سەرچاوە دەرەکییەکان.
لە کۆتاییدا، ژووری هەواڵی بێدەنگ نیشانەی سەقامگیریی سیاسی نییە، بەڵکو نیشانەی کۆمەڵگایەکی نەخۆشە کە تێیدا ڕاستییەکان حەشار دەدرێن. هێزی حکومەتەکان بەوە ناپێورێت کە چەندە توانای کپکردنی دەنگەکانیان هەیە، بەڵکو بەوە دەپێورێت کە چەندە ژینگەیەکی ئارامیان ڕەخساندووە تا ڕۆژنامەنووسان بەبێ ترسی تۆڵەسەندنەوە، بتوانن ئەرکی نیشتمانیی خۆیان جێبەجێ بکەن.
Leave a Reply