جێگر بۆرهان معمد
وەک ناوبژیوانێک لە گۆڕەپانی وەرزشیدا کە بە فیکەکەی ملیۆنان بینەر بێدەنگ دەکات، بەڵام پێش یارییەکە مووچەکەی لەلایەن کاپتنی یەکێک لە تیمەکانەوە وەرگرتووە و ڕێنمایی پێدراوە کە کەی فیکە لێبدات و کەی چاوی خۆی دابخات؛ دادگاکانی هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ چەمکی دادپەروەریدا دەکەن. کاتێک هاوڵاتییەکی ئاسایی لەسەر قەرزێکی بچووک یان پۆستێکی فەیسبووک بە خێرایی ڕاپێچی زیندان دەکرێت، بەڵام دۆسیەکانی گەندەڵیی ملیۆن دۆلاری و داگیرکردنی زەوییە گرانبەهاکان لەلایەن بەرپرسانی باڵاوە لە قاپی مێزی دادوەرەکاندا تۆزیان لێ دەنیشێت و هەرگیز ناگەنە بڕیاری کۆتایی ، ئێمە دەزانین کە ئەمە ئیتر دامەزراوەی سەروەریی یاسا نییە. ئەمە کۆمپانیایەکی پاککردنەوەیە کە ئەرکی سەرەکیی شوشتنەوەی تاوانەکانی نوخبەی دەسەڵاتدار و سزادانی هەر کەسێکە کە بیەوێت لەو تاوانانە بکۆڵێتەوە.
ئەم ئیفلیجبوونەی دەسەڵاتی دادوەری، هەڵەیەکی تەکنیکی یان کەمیی بودجە نییە، بەڵکو دەرەنجامی پرۆسەیەکی بەئەنقەستە کە تێیدا حیزبە دەسەڵاتدارەکان (پارتی و یەکێتی) دادگاکانیان لە دامەزراوەیەکی سەربەخۆوە کردووەتە لقێکی مەکتەبی سیاسیی خۆیان. دامەزراندنی دادوەرەکان، پلەبەرزکردنەوەیان، و تەنانەت پێکهێنانی ئەنجومەنی دادوەریش بەپێی پشکبەندی و وەلائی حیزبی دەکرێت ، نەک لێهاتوویی پیشەیی. ئەمەش وایکردووە کە یاسا لەبری ئەوەی قەڵغانێک بێت بۆ هاوڵاتیی لاواز، ببێتە شمشێرێک بە دەست گەندەڵکارانەوە بۆ پاراستنی کۆشکەکانیان.
(وەک چۆن سۆلۆنی ئەتینا لە مێژوودا دەڵێت: “یاساکان وەک تەونی جاڵجاڵۆکە وان — بێهێزەکان دەگرن، بەڵام بەهێزەکان دەیپسێنن و پێیدا تێدەپەڕن”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو واقیعەیە کە لە ئیتاڵیای سەردەمی مافیاکانی سیسیلیادا هەبوو، کاتێک کۆسەنۆسترا (مافیا) هێندە دەسەڵاتی دادوەریی قۆرخ کردبوو، کە هەر دادوەرێک بیویستایە لێکۆڵینەوە لە تاوانەکانیان بکات یان دەکوژرا (وەک دادوەر فاڵکۆنی)، یان بە فایلی دروستکراو لەکار دەخرا، تاوەکو دڵنیابن لەوەی هیچ گەورە بەرپرسێک ناچێتە پشت شیشەکانی زیندانەوە. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە لە کوردستان، لە مافیاکانیش سەیرترن؛ ئەوان لەسەر شاشەکان پەیمانی چاکسازی و سەروەریی یاسا دەدەن ، و تەنانەت “دەستەی دەستپاکی”یان هەیە بۆ وێناکردنی حکومەتێکی شەفاف، بەڵام لە واقیعدا تەنها فەرمانبەرە بچووکەکان دەگرن و هەرگیز ڕێگە نادەن پەڕاوی گەندەڵییە زەبەلاحەکان بکرێتەوە.
ئەم زەلکاوە دادوەرییە، وایکردووە کە دیاردەی “دادپەروەریی دەستنیشانکراو” ببێتە بنەمای حوکمڕانی لە کوردستان. ئەم مافیا و کارتێلە سیاسییە کاتێک دەیانەوێت نەیارێکی خۆیان یان ڕۆژنامەنووسێکی بێزارکەر لەناو ببەن، دادگاکان لە نیوەشەودا بڕیاری بۆ دەردەکەن ، بەڵام کاتێک دێتە سەر لێپرسینەوە لە بکوژانی خۆپیشاندەران یان دزانی داهاتی نەوت، دادگاکان کوێر و کەڕ و لاڵ دەبن. ئەمە چەتەگەرییە بە ناوی یاساوە، کە تێیدا دادوەر لەبری جێبەجێکردنی حەق، دەبێتە پارێزەری بەرژەوەندییەکانی حیزب و خێڵ.
ئەی یاساناسان، پارێزەرانی بوێر، و ئەو هاوڵاتییانەی کە لە هۆڵی دادگاکاندا کەرامەتتان بریندار دەکرێت کاتێک دەبینن تاوانباری ڕاستەقینە لە ڕیزی پێشەوەی دەسەڵاتدایە؛ ئەم فەنتەڵۆسانە لە بەئاگابوون و ئیرادەی ئێوە دەترسن زۆر زیاتر لەوەی ئێوە لە بڕیارە حیزبییەکانی ئەوان بترسن. ئەگەر ئەوان لە پاکیی خۆیان دڵنیابوونایە، نەیاندەویست دادگاکان بکەنە بارەگای دووەمی حیزبەکانیان و یاسا بکەنە داردەستێک بۆ لێدانی نەیارەکانیان. سیستەمێک کە تێیدا دزە گەورەکان پۆست وەردەگرن و ڕەخنەگرەکان زیندانی دەکرێن، پێشتر هەرەسی ئەخلاقیی هێناوە — و تەنها هەستانەوەی کۆمەڵگا و بایکۆتکردنی ئەم شانۆگەرییەیە کە دەتوانێت تەرازووە شکاوەکەی دادپەروەری ڕاست بکاتەوە!
Leave a Reply